حکمت با طعم درد
آرمانخواهی انسان، مستلزم صبر بر رنجهاست
نوشته شده در تاریخ یکشنبه 28 آذر 1389 توسط محمدقائم خانی

 

نشریه دانشجویی «الف ها»

انجمن اسلامی دانشجویان مستقل دانشگاه صنعتی شریف

شماره اول، شنبه 13 آذر 1389

 

محتوا و قالب هنر اسلامی

خانم مدبر

 

هر پدیده­ای در جهان خلقت، مخلوق خداوند متعال است که بر اساس حکمت وی آفریده شده است و هیچ پدیده­ای را نمی­توان یافت که بشر بتواند آن را خلق کند. هنر نیز پدیده­ایست که آفریده خداست. پس حتماً خداوند حکمتی در آن قرار داده است.

 

اساساً هنر وسیله­ای برای بیان مفاهیم و در نهایت، نهادینه کردنش در مخاطب است. هنر اسلامی جلوه­ای از حقیقت است که بشر با ناتوانایی­هایش توانسته آن را با زبانی قاصر بیان کند. در حوزه هنر باید اندیشه را به یک محصول خروجی تبدیل کرد. و سؤالی که پیش می­آید این است که این فضای خالی بین اندیشه ومحصول چگونه باید پر شود؟

 

هنر صرف­نظر از این که چه چیزی را بیان می­کند، به خودی خود برای مخاطب جذابیت دارد و پدیده­ایست که امروزه از لوازم مهم قدرت محسوب می­گردد. همه ما می­بینیم که امروز کثیف­ترین و باطل­ترین عقاید را با زبان هنر و با ملایمت به خوردِ بشریت می­دهند، و این مسئله­ایست که بسیار نگران کننده است. سؤال اساسی اینجاست که در حوزه­ی هنر اسلامی دقیقاً باید چه مفاهیمی و در چه قالبی بیان شوند؟

 

اینجاست که دوباره به سرّ حکمت در خلق این پدیده باز می­گردیم. اصولا سرّ آفرینش هر چیزی کمک به سعادت انسان، در مسیر هدایت بشر است. حالا هنر چه مأموریتی در این مسیر دارد؟

 

هنر باید مظهر تجلیات حق و حقیقت و بیان مناسبی از وحی الهی در قالبی زیبا وجذاب برای بشر باشد. (البته زیبایی و جذابیت هم برای خود تعاریفی دارند.) پس هنرمند باید وحی الهی را بگیرد و با زبان فطرت آن را در حوزه­ی علمی، یعنی با دید عقلانی و با نگرش پدیده­ای و سیستمی به آن، تبیین نماید و نتیجه­ی این تبیین دعوت است.

 

برای ارائه هنر به مخاطب نیاز به رسانه داریم و در همین حوزه است که بحث قالب هنر، خودش را بیشتر نشان می­دهد. پس تا اینجا مشخص شد که محتوای هنر اسلامی باید دقیقاً بر اساس وحی الهی (نه وحی شیطانی) و با زبان فطرت (نه با زبان غریزه) ودر قالبی صحیح که آن هم باید کاملاً با معیارها منطبق باشد، ارائه گردد.

 

هنر اسلامی هم در حوزه­ی محتوا و هم در حوزه­ی قالب باید غفلت­زدا و بیدارکننده و آگاهی­بخش باشد. وقتی گفته می­شود که تبیین با زبان فطرت نه با زبان غریزه، یعنی اینکه هیچ کلمه­ای، تصویری، صدایی و نمایی و ... در کار هنری نباشد که لحظه­ای فرد را از واقعیات و خدا غافل کند. در تمام کار باید غفلت­زدایی و بیداریِ مخاطب مدِّ نظر هنرمند باشد. مأموریت هنر این است که وحی الهی را بیان نماید، اما نه به این معنی که مستقیماً از آیات و روایات استفاده کند.

 

در محتوای هنر اسلامی، هنرمند نباید دچار عوام­گرایی شود. به این معنی که نباید خود را و اندیشه­های خود را تا حدّ عوام پایین بیاورد، بلکه باید سطح عوام را بالا ببرد. کار هنر دعوت و تبلیغ است. حالا این دعوت می­تواند ارشادی باشد و غفلت­زدا، وموجب هدایت گردد؛ یا اغوایی باشد و موجب ضلالت گردد.

 

هنر اسلامی باید تجلی کامل حقیقت باشد و با تکیه بر واقعیات شکل گیرد. کار هنر القای غیرمستقیم است. زمانی این القا به بهترین شکل صورت می­پذیرد که خود هنرمند به درجه­ای از علو در معرفت رسیده باشد. آن­وقت است که آن معارفی را که با قلب خود دریافته و با تمام وجود حس کرده است، با روح لطیف و ذهن خلاق خود ارائه می­دهد.

 

وقتی از قالب کار هنری بحث می­شود، به خودیِ خود بحث جذابیت و مایه­های هنری مطرح می­گردد. سؤالی که مطرح می­شود این است که آیا محتوای اسلامی را می­توان در هر قالبی نمایش داد یا نه؟ پاسخ مشخص و واضح است. می­توان گفت قالب و محتوا در کار هنری قابل تفکیک نیستند. قالب، تجلی محتوا و مفهوم به شکلی­خاص است. قالب همانند جسمی است که روحِ دمیده در آن، همان محتوا می­باشد. با در نظر گرفتنِ وحدت روحی برای اجسام متکثر که از لوازم تولید هنر اسلامی است، این نتیجه حاصل می­شود که قالب و محتوا، سخت در هم فرو رفته­اند و مستقیماً بر هم اثر می­گذارند. ورود به عرصه هنر اسلامی همراه با رعایت حداقل­هایی است. اگر در تمام اثر هم آیه و حدیث بیاوریم، اما درعین حال دست بر غریزه­ی بشری بگذاریم، آن حداقل­ها رعایت نشده است. اگر صحنه­ای، کلامی، آوازی و ... بود که حس غضب را برمی­انگیخت، در محتوای اثر هم اشکالی وجود دارد. در کار هنری هیچ­چیز به طور تصادفی در جای کنونی­اش قرار نمی­گیرد و همه اجزاء، معنا و مفهوم خاصی دارند و در ارتباط با هدف غایی مجموعه می­باشند. پس اگر قسمتی از اثر دچار انحراف شد و با زبانی غریزی با مخاطب ارتباط برقرار کرد، بقیه اثر هم تحت تأثیر قرار می­گیرد.

 

سؤال دیگر اینکه، استفاده از جذابیت در کار هنری و علی­الخصوص هنر سینما و تلویزیون، که جامعترین و پیچیده­ترین هنر است، چگونه باید باشد؟ جذابیت هم مانند کل پروژه و در راستای هدف غایی باید بیانگر وحی الهی باشد. در اکثر آثار به نکته­ای بر می­خوریم که نمی­توان از آن گذشت و آن، استفاده از جذابیت­هایی است که انگشت بر ضعف بشری می­گذارند. جذابیتهایی که آنچنان احساسات و هیجانات غریزی را بر می انگیزانند که آزادی و حریت و اختیار مخاطب را از وی می­گیرند. حالا مخاطب با ذهنی  تسخیر شده، آماده است تا در معرض شلیک قرار بگیرد. استغراق از ملزومات فیلم است، حتی از ملزومات سایر هنرهاست، گرچه در فیلم نمود بیشتری می­یابد، اما نباید مانع پوشانده­شدن عقل و اختیار تماشاگر و حریت ذاتی او شود. پس استفاده از جاذبه­های جنسی به همان ترتیب در هنر اسلامی، چه شعر باشد و چه موسیقی و تئاتر و سینما و ... جایز نیست.

 

چه در قالب و چه در محتوای هنر اسلامی، باید همواره مفهوم بیداری و توجه به مبدأ و معاد مد نظر باشد. در کار هنر اسلامی، خلاقیت و جذابیت نباید فراموش شود. اما در کنار این مایه­های هنری باید جهت­گیری کلی هنر مورد توجه باشد و حفظ گردد.

 

در قرآن، داستان یوسف و زلیخا را داریم که اتفاقاً شامل یک مثلث عشقی نیز هست (عزیز مصر و یوسف و زلیخا). اما با خواندن آیات قرآنی مربوط به این داستان غرایز کسی برانگیخته نمی­شود. چرا؟ چون با زبان فطرت و برای بیداری و توجه و دوری از غفلت با مخاطب سخن می­گوید، نه با زبان غریزه و برای برانگیختن هیجان و غضب و شهوت. محتوا و قالب هنر اسلامی یعنی این!




طبقه بندی: نشریه دانشجویی «الف ها»، 
برچسب ها: محتوای هنر اسلامی، قالب هنر اسلامی،
درباره وبلاگ

ما که هستیم؟ به ایمان پر از شک دلخوش
طفل طبعیم و به بازی و عروسک دلخـــوش

پایمان بر لب گـــور است و حریصیــم هنـــوز
با همان هلهله شادیم که کودک دلخـــوش

ماهی تنـــگ، در اندیـــشه دریــــا، دلتنـــگ
ما نهنـــگیم و به یک برکه کوچک دلخـــوش

جـــز دورویــی و ریــــا، ســکه نیندوخته ایم
کودکـــانیم و به سنگینـی قلــک دلخــــوش

بـــاد حیثیــت ایـن مــزرعه را با خود بــــــرد
ما کماکان به همان چند مترسک دلخـوش


موضوعات
آخرین مطالب
آرشیو مطالب
نویسندگان
صفحات جانبی
پیوند ها
ابر برچسب ها
پیوند های روزانه
آمار سایت
بازدیدهای امروز : نفر
بازدیدهای دیروز : نفر
كل بازدیدها : نفر
بازدید این ماه : نفر
بازدید ماه قبل : نفر
تعداد نویسندگان : عدد
كل مطالب : عدد
آخرین بازدید :
آخرین بروز رسانی :

ابزار وبلاگ

قالب وبلاگ

دانلود فیلم

شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Mobile Traffic | سایت سوالات