تبلیغات
حکمت با طعم درد - آداب استادی ایرانی در دوراهی اسلام و غرب
حکمت با طعم درد
آرمانخواهی انسان، مستلزم صبر بر رنجهاست
نوشته شده در تاریخ پنجشنبه 23 آذر 1391 توسط محمدقائم خانی

آداب استادی ایرانی در دوراهی اسلام و غرب

تحلیلی بر رابطه استاد و دانشجو از منظر اخلاقی و رفتاری

 

وحید ضرغامی

 

شیخ شیراز، سعدی شیرین سخن می فرماید: مردی با صدایی منکر، قرآن می خواند. کسی به او رسید و پرسید چرا چنین؟ گفت از بهر خدا می خوانم، گفت از بهر خدا مخوان!

تو که قرآن بدین نمط خوانی                 ببری رونق مسلمانی

این داستان، داستان نیست، واقعیت است و البته واقعیت تعداد انگشت شماری از افراد جامعه در پیشه های مختلف، یکی از دانش ها و بینش هایی که هر فرد مرتبط با نیروی انسانی اعم از استاد، عالم و مدیر و مربی و . . . به آن نیازمند است، آگاهی از روانشناسی اجتماعی به ویژه رفتارشناسی است. بدون عنایت به این مهم ممکن است بسیاری از رفتارهای به ظاهر عادی انسان، اثرات جبران ناپذیری داشته باشد، جوشش ها و خروش ها را فرونشانده و انگیزه ها را تقلیل دهد. شاید خالی از لطف نباشد که بگوییم، ایجاد تنفر در دل یک جوان نسبت به تحصیل علم و پیشه دانشجویی، چنان آثار و عوارض منفی گسترده ای را در پی دارد که دهها سال توطئه و تهاجم فرهنگی غرب هرگز به پای آن نمی رسد! به گرد آن هم نمی رسد! بگذریم، در این یادداشت قصدم این است که اندکی عمیق تر به موضوع رابطه استاد و دانشجو پرداخته و این مسئله را از منظر اخلاقی و رفتاری مورد مداقه قرار دهم. قبل از ورود به بحث اصلی لازم است مقدمه ای در رابطه با منش دانشجویان ایرانی در دانشگاه های داخلی و خارجی مطرح گردد تا در تحلیل چرایی رفتارها حق مطلب به خوبی اداء گردد.

دانشجوی بهترین دانشگاه ایران که اغلب در رخوت و سستی و بی انگیزگی و شب امتحانی بودن به سر می برد به محض اینکه راهی دانشگاه های خارجی می شود، با علاقه و انگیزه ای چندین برابر به تحصیل علم می پردازد و مهمترین و پیچیده ترین پژوهش ها را برای آنها به ثمر می رساند، چرا؟ این مسئله همانند بسیاری از مسائل دیگر اجتماعی و فرهنگی ابعاد گسترده ای دارد و از منظرهای مختلفی می توان به تحلیل آن پرداخت. در جغرافیای عوامل موثر بر رفتار و عملکرد دانشجو عوامل متعددی اعم از امکانات، سطح زندگی، فرهنگ حاکم، دوستان و هم سالان و نهایتا اساتید وجود دارند. البته به عوامل شکل دهنده رفتار، می توان عوامل بسیار دیگری را نیز اضافه کرد. بدون شک اساتید یکی از مهمترین و شاید مهمترینِ عوامل شکل گیری رفتار و تغییر آن در دانشجویان هستند.

یکی از اساتید نقل می کرد «برای تحصیل به همراه خانواده عازم ژاپن شدم. بعد از چند روز استادم مرا خواست. گفت به همراه خانواده فردا، به دفتر من تشریف بیاورید، می خواهم به خانواده تان خوش آمد بگویم. من خانواده ام را آوردم، استاد کیکی را تدارک دیده بود. در مورد کشور ژاپن و زندگی در آن برایمان توضیح داد. از این رفتار استادم اشک در چشمان خانم بنده حلقه زد. من که به استادم نگفته بودم که با خانواده می آیم از کجا متوجه شده بود!؟ چه اهمیتی برایش داشت؟ بعدها متوجه شدم که استادم بسیار پرکار است و وقت گرفتن از ایشان کار سختی است ولی آن موقع خارج از روال عادی به ما وقت داده بود! در حالی که در داخل، استاد من با اینکه من 4-5 سال بود که ازدواج کرده بودم هیچ وقت در این مورد با من بحثی را مطرح نکرد و نپرسید که دردت چیست؟»

باز استاد عزیزی نقل می کرد «برای گذراندن دوره دکتری به اروپا عزیمت کردم. بعد از یکی دو سال تحصیل، به داخل برگشتم. سری به دانشگاه دوره ارشد زدم. دوستان قدیمی ام دورم حلقه زده بودند. استاد راهنمایم را دیدم که از دور می آید. از دوستانم برای عرض ارادت وسلام به استادم، جدا شدم. استادم نزدیک تر می شد و شوق و هیجان من بالاتر می رفت؛ بالاخره هم سلام استاد. استاد تکان کوچکی به سر داد و آدم آهنی وار رد شد!!! پیش دوستانم آبرویم رفت. در همان هیجانات بود که تصمیم گرفتم که بروم و دیگر بر نگردم.» چه شده است که یک جوانی که در این سنین به شدت محتاج و تشنه منزلت اجتماعی و احساس شخصیت است، اینچنین تحقیر می شود!؟

یکی از دوستانم که به سوئیس رفته است می گفت «من اینجا روزی 12 ساعت برای استادم کار می کنم و بسیار راضی هستم در حالی که در ایران بیشتر از یکی دو ساعت حضور در آزمایشگاه، مرا عصبی می کرد. می گفت یک روز ندانسته یک خرابکاری کردم. دستگاه روغنی که با آن کار می کردم را درست تنظیم نکردم و روغن پاشید و کل آزمایشگاه را کثیف کرد. استادم مرا خواست. فکر می کردم که می خواهد مشابه ایران از آزمایشگاه اخراجم کند. دیدم نه، گفت بیا با هم برویم آزمایشگاه را تمیز کنیم، استادم همپای من شروع به تمیز کردن آزمایشگاه کرد و اصرار من بی فایده بود. داشتم آب می شدم، یک احساسی در اعماق وجودم می گفت برای استاد اینچنینی شب و روز هم کار کنی کم است.»

سوالی که مطرح می شود این است که آیا در دانشگاه های داخل چنین منش ها و رفتارهایی وجود ندارد؟ پاسخ این است که روی سخن این مثال ها در مورد عده ای از مجموعه نظام دانشگاهی می باشد. مگر نه این است که اساتید دانشگاه، در فعالیت های مختلف دانشجویی، دانشجویان را همراهی می کنند و در اردوهای مختلف دانشجویی با حضور خود قوت قلب دانشجویان می شوند یا به خوابگاه دانشجویان رفته و درد و دل های دانشجویان را می شنوند و از نزدیک مشکلات دانشجویان را با تمام وجود لمس کرده و راهکار ارائه می دهند؟ یا مگر نداریم اساتیدی که همپای دانشجویان در آزمایشگاه ها در به ثمر رسیدن پروژه های دانشجویان کمک می کنند؟ مگر نه این است که اساتید برای دانشجویان خود فرصت ارتباط با صنعت و دریافت پروژه از صنایع را فراهم می کنند و در خیلی از مواقع شریک دردها و رنج های دانشجویان هستند؟ لذا نباید اشتباه تحلیل و برداشت کرد. هدف موشکافی این مطلب است که چرا عده ای اینگونه نیستند!؟

رسول خدا (ص) فرمودند با کسی که به او علم می آموزید و با کسی که از او علم فرا می گیرید نرم و ملایم باشید. گویا همه چیز برعکس شده است، ارزش های انسانی سر از دنیای غرب در آورده اند و تشنگی ارزش های انسانی مورد تأیید اسلام در کشور اسلامی شیعه وجود دارد. چرا شاهد عدم رعایت حقوق متقابل آن استاد و دانشجو در نظام دانشگاهی خودمان هستیم؟ چقدر استادم از بی احترامی ها و رعایت نکردن حد و حدود، توسط دانشجویان گلایه می کرد!؟ چرا آن استاد فرنگ رفته با اینکه طعم شاگرد پروری محبت آمیز مورد تأیید اسلام را در دنیای غرب می بیند، اما هنگام برگشت ذره ای از آن را با خود نمی آورد و به همان دیار می سپارد و در نتیجه رابطه پدر و فرزندی استاد و دانشجو شکل نمی گیرد!؟در پاسخ به این سوال باید گفت، ما در یک ایستایی ساختاری و فرهنگی به سر می بریم. اصلا حرکتی برای بهتر شدن نمی کنیم؛ نه به سمت غرب و نه به سمت ارزشها و آداب اسلامی. آبی هستیم که در جایی جمع شده و قدرت حرکت به هیچ سمتی را ندارد. در اثر وزش باد و گرما آب از سطح تبخیر می شود و حاصل، هر روز که می گذرد متعفن تر و غلیظ تر و تیره تر می گردد. غرب ساختار آموزشی خود را طوری تنظیم کرده است که در صورت داشتن رابطه پدر و فرزندی منافع استاد بهینه و حداکثر خواهد شد. منافع استاد و دانشجو به هم گره خورده اند و این قدرت ساختاری به گونه ای است که به استاد اجازه رفتاری غیر از این را نمی دهد چرا که باعث تحمیل هزینه های هنگفتی به آن استاد می گردد. لذا استاد مهربان است و برای دانشجو وقت صرف می کند. عین فروشنده ای می ماند که الزما برای افزایش فروش خود تمام سعی خود را می کند تا با مشتریان خود با بهترین رفتار مهربانانه را داشته باشد، هر چند فردی بداخلاق و آدمی به درد نخور باشد.

از طرف دیگر بررسی تاریخ عالمان دینی نکته مهمی را تحت عنوان سلسله سازی عالمان دینی، بر مبنای شاگردپروری گوشزد می کند. عالمان ما با شاگردان خود زندگی می کرده اند. آری زندگی می کرده اند، زندگی، زندگی، زندگی!!! عالم بزرگ شاگردانی بزرگ، بلکه بزرگتر را تربیت می کرد و شاگردها هم به همین منوال و به این ترتیب جریان نسلی نخبگانی در طول تاریخ ادامه می یافت. در حال حاضر در دانشگاه های ما، نه خبری از ساختار غربی رابطه معلم و متعلم وجود دارد (این ساختارها به طور مطلق خوب و یا بد نیستند!) و نه خبری از الگوی کامل اسلامی آن که افراد در یک نظام الهی و اخلاقی و در قالب سیستم بسیار پیشرفته زندگی، به تعریف نظام رفتاری خود با دیگران بپردازند. در عوض این خلاء بزرگ و مهم توسط الگوی های خطرناکی پر شده است. این خلاء به حدی جدی است که شایسته است که اصطلاح یتیمی فرهنگی را برای نظام دانشگاهی به کار ببریم که رقصی چنین را به ارمغان آورده است. نظامی که در آن هر کس به صورت کاملا کاتوره ای بر مبنای تلقیات خود، به تعریف نظام رفتاری خود با دیگران می پردازد. طبیعتا اساتید و دانشجویان خواهان ایجاد فضایی آکنده از محبت و عطوفت و احترام هستند که لازم است مسئولین امر به جای پرداختن به امور فرعی، اهم را از مهم تشخیص داده و برای خلاء فرهنگ دانشگاهی چاره اندیشی نمایند.

 



درباره وبلاگ

ما که هستیم؟ به ایمان پر از شک دلخوش
طفل طبعیم و به بازی و عروسک دلخـــوش

پایمان بر لب گـــور است و حریصیــم هنـــوز
با همان هلهله شادیم که کودک دلخـــوش

ماهی تنـــگ، در اندیـــشه دریــــا، دلتنـــگ
ما نهنـــگیم و به یک برکه کوچک دلخـــوش

جـــز دورویــی و ریــــا، ســکه نیندوخته ایم
کودکـــانیم و به سنگینـی قلــک دلخــــوش

بـــاد حیثیــت ایـن مــزرعه را با خود بــــــرد
ما کماکان به همان چند مترسک دلخـوش


موضوعات
آخرین مطالب
آرشیو مطالب
نویسندگان
صفحات جانبی
پیوند ها
ابر برچسب ها
پیوند های روزانه
آمار سایت
بازدیدهای امروز : نفر
بازدیدهای دیروز : نفر
كل بازدیدها : نفر
بازدید این ماه : نفر
بازدید ماه قبل : نفر
تعداد نویسندگان : عدد
كل مطالب : عدد
آخرین بازدید :
آخرین بروز رسانی :

ابزار وبلاگ

قالب وبلاگ

دانلود فیلم