تبلیغات
حکمت با طعم درد - پیشرفت علمی... کمال دینی؟ (1)
حکمت با طعم درد
آرمانخواهی انسان، مستلزم صبر بر رنجهاست
نوشته شده در تاریخ جمعه 6 بهمن 1391 توسط محمدقائم خانی

پیشرفت علمی... کمال دینی؟ (1)

درباره مبانی انسان شناختی مفهوم پیشرفت

 

چگونه می توان برای زندگی فرد و یا جامعه هدف تعیین کرد؟ فرد و یا جامعه باید به کدام عناصر و شاخص ها دست یابد که بتوان گفت که پیشرفت کرده و یا متکامل شده است؟ آیا چنین هدف و شاخصی میان افراد مختلف و جوامع گوناگون یکسان است و یا متفاوت؟

اگرچه امروز به این سوالات به ظاهر پاسخ گفته شده، و این پاسخ ها تا حد زیادی مورد توافق جوامع و افراد گوناگون قرار گرفته است؛ اما به نظر می رسد جواب این سوالات نیازمند دقت و بررسی منطقی بیشتری است؛ چرا که سوال از هدف فرد و یا جامعه جزو مهم ترین و یا مهم ترین سوالی است که می توان از یک فرد و یا جامعه پرسید. به همین خاطر در نوشته ی حاضر سعی بر آن است تا برخی لوازم پاسخ گفتن به این سوالات و دو گونه پاسخی که می توان به این سوالات داد را بررسی و مورد توجه قرار دهیم.

شناخت انسان لازمه‌ی اصلی تعیین هدف برای فرد و جامعه

مهم ترین لازمه برای سخن گفتن پیرامون هدف فرد و یا جامعه، شناخت انسان است. بی شک، این که انسان چیست و چه ابعادی دارد و کدام ابعاد او اولویت و اهمیت دارند، مقدمه ای است که بدون حل آن نمی‌توان ادعا کرد هدف مناسبی برای فرد یا جامعه بنا نهاده شده است. اما انسان چیست و چه ابعادی دارد؟ چه استعداد‌هایی در درون او نهفته است که باید آن ها را شکوفا کند؟

شاید به تعداد افرادی که در رابطه با این سوالات فکر کرده اند، برای این سوالات پاسخ وجود داشته باشد، اما به نظر می رسد این جواب ها را می توان به دو دسته ی بزرگ تقسیم بندی کرد:

دسته‌ی اول) گروه کسانی است که انسان را فاقد جنبه‌ی روحی، معنوی و الهی می دانند. آن ها انسان را صرفا موجودی مادی دانسته و پیدایش او را ناشی از تکامل سایر جانداران در اثر حوادث روزگار قلمداد می کنند. در این نگاه انسان خلق نشده است، و هدفی از پیش‌ تعیین شده برای زندگی او در این عالم وجود نداشته است، بلکه وی صرفا بر اثر اتفاق و تصادف و البته تنازع برای بقا ایجاد شده است و کرامت خاصی نسبت به سایر جانوران ندارد، بلکه تنها دارای قوایی افزون بر آنهاست و این سبب شده است تا بتواند زندگی خود را نسبت به دیگر جانوران متفاوت و بسیار پیچیده سازد.

برای مثال نیچه انسان را جانوری تودرتو و دروغگو می داند. او انسان را در ابعاد مادی و نیازهای غریزی خلاصه می کند و می گوید: اصول اخلاقی یک سلسله فرمان های توجیه ناشدنی هستند و این قدرت است که ملاک و معیار خوب و بد است. یا کنت می‌گوید: «این مشاهداتی که علما درباره ‌روح، بدون توسل به تجربه، یعنی فی حد ذاته انجام داده اند، توهم محض است. تمام این چیزی هایی که به اسم منطق و ماورای طبیعی و ایدئولوژی معروف شده اند، چیزی جز رویا و خیالات پوچ نیستند.»[i] و یا روسو می‌گوید: «انسانی که فکر می‌کند حیوانی معیوب است.»[ii]

 

دسته‌ی دوم) گروه کسانی است، که انسان را صرفا موجودی مادی نمی دانند بلکه جنبه ی اصلی و اهم در او را بعد روحانی و معنوی او می دانند. در این نگاه انسان و همه ی موجودات دیگر توسط خداوند خلق شده‌اند (مستقیم یا غیرمستقیم) و این خلقت هدف دار بوده است. انسان نسبت به سایر جانوران و بلکه موجودات دارای کرامت و ارزش ذاتی است، به جهت استعدادی که خداوند در او نهاده است و زندگی او در این عالم بخش کوچکی از مسیر حیات ابدی اوست.  

اگرچه حتی نمی‌توان ادعا کرد که تمامی نظرات راجع به انسان و ابعاد او در این دو دوسته‌ی بزرگ جای می گیرند، اما به جهت قلت کسانی که بیرون از این دو گروه قرار می‌گیرند و همچنین به دلیل غریب بودن سخنان ایشان از بررسی این افراد صرف نظر می‌کنیم. حال که این دو دسته را اجمالا شناختیم، لازم است تا به سوالات نخست خود بازگردیم و پاسخی که این دو گروه منطقا به سوالات نخست ما می‌دهند را مورد توجه قرار دهیم.



[ii] ارنست کاسیرر، رساله‌ای در باب انسان،ترجمه بزرگ نادرزاد، ص 51



درباره وبلاگ

ما که هستیم؟ به ایمان پر از شک دلخوش
طفل طبعیم و به بازی و عروسک دلخـــوش

پایمان بر لب گـــور است و حریصیــم هنـــوز
با همان هلهله شادیم که کودک دلخـــوش

ماهی تنـــگ، در اندیـــشه دریــــا، دلتنـــگ
ما نهنـــگیم و به یک برکه کوچک دلخـــوش

جـــز دورویــی و ریــــا، ســکه نیندوخته ایم
کودکـــانیم و به سنگینـی قلــک دلخــــوش

بـــاد حیثیــت ایـن مــزرعه را با خود بــــــرد
ما کماکان به همان چند مترسک دلخـوش


موضوعات
آخرین مطالب
آرشیو مطالب
نویسندگان
صفحات جانبی
پیوند ها
ابر برچسب ها
پیوند های روزانه
آمار سایت
بازدیدهای امروز : نفر
بازدیدهای دیروز : نفر
كل بازدیدها : نفر
بازدید این ماه : نفر
بازدید ماه قبل : نفر
تعداد نویسندگان : عدد
كل مطالب : عدد
آخرین بازدید :
آخرین بروز رسانی :

ابزار وبلاگ

قالب وبلاگ

دانلود فیلم