تبلیغات
حکمت با طعم درد - یک نه و معنی این همه آری! (2)
حکمت با طعم درد
آرمانخواهی انسان، مستلزم صبر بر رنجهاست
نوشته شده در تاریخ دوشنبه 9 بهمن 1391 توسط محمدقائم خانی

یک نه و معنی این همه آری! (2)

رهایی از سیطره تکنیک

 

 

اولین و مهم ترین گام برای فهم درست علم جدید و تکنولوژی در راستای تعیین نسبت ما با تکنیک و علم تکنولوژیک درک این نکته است که آدمی مدرک مطلق عالم نیست که مستقل از شرایط عالم و نسبتی که با آن برقرار می­کند هر چیز را در هر موقعی بتواند درک کند، و هم­چنین اشیای عالم صرف وسیله­هایی نیستند که در اختیار مطلق او باشند که هر وقت هر کاری را اراده کرد با آن­ها بتواند انجام دهد. البته باید توجه کرد که این دقیقا به معنی ضدیت با عقل و طرفداری از جبر نیست و نباید و نمی توان از آن نتیجه گرفت که عمل و درک آدمی مقهور و مجبور شرایط تاریخی است بلکه بحث بر سر این است که نسبت ما با عالم و مبداء و منشاء و نهایت آن امکاناتی را فراهم می کند که ما در چارچوب آن امکانات قادر به اندیشیدن و عمل کردن هستیم و اگر عزم جدی برای تغییر وضع موجود داریم باید به این شرایط و امکانات متوجه باشیم و با تفکر در نسبتی که با عالم برقرار شده و باعث به­وجود آمدن این امکانات برای فکر و عمل شده است سعی در تغییر عالم و آدم کنیم.

علم جدید و تکنولوژی هم دقیقاً مولود و فرع بر نگاهی است که در دوران جدید به عالم و آدم و جایگاه آدمی در عالم ایجاد شده است. در این نگاه که محوری ترین رکن آن موضوعیت نفسانی بشر است همه ی عالم به صورت ابژه برای کام روایی و تمتع هر چه بیشتر این بشر که محور همه چیز است در نظر گرفته می شود و شناخت عالم فرع بر این نگاه سوداگرانه است و اساساً شناختی موضوعیت دارد که منجر به تمتع از عالم شود و به عبارتی دیگر، شناخت عین تمتع حداکثری است. و علوم جدید که با این نگاه ایجاد شده اند، اصولاً علومی غرض مند هستند که غایت و علت ایجاد و توسعه شان نیاز بشر به تمتع از عالم و استعلا است و این علوم که جهان را به صورت منبع ذخیره شده­ای از انرژی می بینند، نمی­توانند عالم را فارغ از اغراض نیاز­مندانه بشر ببینند و در نتیجه علی الاصول نمی توانند حکمی در مورد عالم صادر کنند.

ابزار تکنولوژیک محصول همین علم برآمده از نگاه فوق هستند و دقیقاً به همین علت است که علم دوره تمدن اسلامی و یا علومی که شرقیان به خصوص چینی ها داشتند، باعث به­وجود آمدن چنین انقلاب تکنولوژیک و ساختن چنین ابزاری نشد. با توجه به این بحث به دو نکته مهم باید توجه کرد. اولاً با توجه به اینکه تکنولوژی غایت علوم جدید است و از آن­جا که غایت هر چیز بر آن مقدم است، پس تکنولوژی ذاتاً بر علوم جدید تقدم دارد هر چند که در تاسیس عینی، علوم جدید به لحاظ زمانی چندین دهه بر انقلاب تکنولوژیک مقدمند. به این اعتبار دیگر تکنولوژی نه این ابزار و وسایل است و نه حتی توانایی ساختن چنین ابزار و وسایلی. بلکه تکنولوژی آن نگاهی است که ما به عالم داریم و آن نسبتی است که ما با مبداء و منشاء عالم و وجود برقرار می­کنیم. با این نگاه و نسبت است که علوم جدید و این ابزار تکنولوژیک به­وجود آمده اند و به همین اعتبار است که می توان دم از تفکر و علم و حتی تمدن تکنولوژیک زد و دقیقاً به همین اعتبار است که می گویند که تکنولوژی نحوه ای از انکشاف حقیقت است که عالم و آدم با آن متعین می شود و با همین تلقی می توان سخن از ولایت و سیطره ی تکنیک گفت؛ چون این نحوه ارتباط برقرار کردن با عالم است که امکانات فکر و عمل ما را معین می کند و ما در چهارچوب این نظام تکنیکی می توانیم فکر و عمل کنیم و شرط رها شدن از این ولایت و سیطره و تسخیر تکنیک، فکر کردن در همین نگاه و نسبت است.

دومین نکته ی مهمی که باید به آن توجه کرد این است که با توجه به قاعده فلسفی «الاول فی الفکر هو الاخر فی العمل»، غایت و علت غایی هر چند در مقام فکر تقدم دارد اما در عمل و نتیجه آخرین چیزی است که ظاهر می شود. بر این مبنا تکنولوژی به تعریف ابزاری و انسانی آن، صورت شیئیت یافته تمدن نو و این نسبت جدید با عالم که آن را نسبت تکنیکی می­گویند، است. به همین اعتبار است که هم به این ابزار و وسایل و هم به آن نسبت، تکنولوژی می­گوییم. نتیجه این بحث این است که دیگر حتی این ابزار تکنولوژیک هم نسبت به حق و باطل لااقتضاء نیستند و شاید به همین اعتبار باشد که شهید سید مرتضی آوینی درباره ی سینما که از منظر ایشان هنر تکنولوژیک است می گویند: «نسبت سینما با حق و باطل یکسان نیست و از این لحاظ استفاده از سینما در خدمت اشاعه دین و دین­داری با دشواری هایی همراه است که اگر مورد غفلت واقع شوند، اصل مطلب منتفی خواهد بود». با توجه به این نکته در برقراری ارتباط با وسایل تکنولوژیک، ما حتی اگر هم می­خواهیم آن ها را در راستای اهداف و آرمان ها و نیازهای خود استخدام کنیم، باید به این نکته ملتفت باشیم که آن ها بر مبنا و برای ارضای چه غایاتی ساخته شده­اند. اگر به این نکته توجه نکنیم ممکن است وسایل تکنولوژیک مثل رایانه و تلویزیون و اتومبیل را مصرف کنیم و احتیاجی را مرتفع سازیم، اما در عمل ببینیم که ما به آن­ها احتیاج داریم و با آن ها احتیاجات ما بیشتر می­شود. مصرف آن ها غایت ماست و ما با مصرف آن ها به غایتی که می خواهیم نمی رسیم. به این اعتبار ابزار و وسایل تکنولوژیک دیگر وسیله نیستند و این از آخرین مراحل بسط ولایت تکنیک است. به عبارتی دیگر ما با ابزار و وسایل تکنولوژیک مشکلی نداریم چون این ها به اعتبار وسیله بودنشان خنثی هستند، اما با غایاتی که این وسایل برای ارضای آن­ها ساخته شده اند مخالفیم و معتقدیم هر کس بدون اندیشه به سراغ این وسایل برود حتماً متاثر از آن غایات خواهد شد. به این اعتبار و برای این افراد، دیگر این وسایلِ تکنولوژیک وسیله نیستند و بر ما ولایت و سیطره پیدا خواهند کرد.

به عنوان آخرین مطلب در نسبت ما و تکنولوژی باید توجه داشت که تکنولوژی برای ما ضرورتی تاریخی دارد و نه ضرورتی مطلق. احتیاج ما به تاسیس تکنیک و ساختن وسایل تکنولوژیک نه از جهت نیاز ما به وسایل و ابزار و لوازم تامین معاش است و نه حتی از جهت احتیاج به کسب قدرت و استیلا، که این احتیاجات منشاء روان شناختی دارند و تقریباً با توجه به شرایط زمانی و مکانی ما، منجر به کسب توانایی ساختن این وسایل و قدرت و استیلا نمی شوند. احتیاج ما به تکنولوژی از جهت عزم ما برای تحقق تمدنی جدید است برای رهایی از ولایت تکنیک که خود از شئون ولایت و سیطره نفس اماره است. منشاء این ضرورت تاریخی بسط و سیطره ی کامل غرب و تجدد در همه عالم است و در آن تمدنی که ما عزم تاسیس آن را داریم، دیگر انسان محور و مدار همه چیز نیست و این نسبت تکنیکی آدمی با عالم و تکنولوژی، اساس عالم نیست. در نتیجه می توان تکنولوژی را به استخدام انسان درآورد و شاید در نهایت آن حتی صورتی دیگر از تکنولوژی و در مراتبی دیگر و حتماً با جایگاهی دیگر در دنیای انسانی حاصل شود. 



درباره وبلاگ

ما که هستیم؟ به ایمان پر از شک دلخوش
طفل طبعیم و به بازی و عروسک دلخـــوش

پایمان بر لب گـــور است و حریصیــم هنـــوز
با همان هلهله شادیم که کودک دلخـــوش

ماهی تنـــگ، در اندیـــشه دریــــا، دلتنـــگ
ما نهنـــگیم و به یک برکه کوچک دلخـــوش

جـــز دورویــی و ریــــا، ســکه نیندوخته ایم
کودکـــانیم و به سنگینـی قلــک دلخــــوش

بـــاد حیثیــت ایـن مــزرعه را با خود بــــــرد
ما کماکان به همان چند مترسک دلخـوش


موضوعات
آخرین مطالب
آرشیو مطالب
نویسندگان
صفحات جانبی
پیوند ها
ابر برچسب ها
پیوند های روزانه
آمار سایت
بازدیدهای امروز : نفر
بازدیدهای دیروز : نفر
كل بازدیدها : نفر
بازدید این ماه : نفر
بازدید ماه قبل : نفر
تعداد نویسندگان : عدد
كل مطالب : عدد
آخرین بازدید :
آخرین بروز رسانی :

ابزار وبلاگ

قالب وبلاگ

دانلود فیلم