تبلیغات
حکمت با طعم درد - مسأله «دین و دانشگاه» هنوز تازه است!
حکمت با طعم درد
آرمانخواهی انسان، مستلزم صبر بر رنجهاست
نوشته شده در تاریخ شنبه 19 اسفند 1391 توسط محمدقائم خانی

یادداشت سردبیر


مسأله «دین و دانشگاه» هنوز تازه است!


لئو تولستوی نویسنده شهیر قرن نوزدهم روسیه، در جایی درباره معنای پیشرفت در دنیای جدید یا آنچه خود متمدن شدن می‌نامد، می‌نویسد: «اگر دین در قرون وسطی، با فساد اخلاقی دین کاتولیک فقط پیروان خود را که اقلیتی از توده بشر بودند، مسموم کرد، امروزه برق، راه آهن و تلگراف تمام جهان را ضایع کرده است. هرکس این وسایل را از آن خود کرده است، همه یکنوع رنج می برند و همه یکسان وادار به تغییر نوع زندگی خود می‌گردند. همه ناچارند مهمترین جنبه زندگی خود، برداشت خود از زندگی، و دین خود را تسلیم کنند. ماشینها، برای ارسال چه پیامی؟ کتاب، کاغذ، برای نشر چه اخبار و اطلاعاتی؟ راه آهن، برای رفتن به کجا و دیدار چه کسی؟ میلیونها نفر یکجا تابع یک قدرت مافوق شده اند، برای انجام چه کاری؟ بیمارستانها، پزشکان، درمانگاه‌ها، داروخانه‌ها، عمر را طولانی می کنند به چه منظور؟... افراد و ملتها چه آسان خود را یک تمدن واقعی می پندارند. با خاتمه تحصیلات، با تمیز نگه داشتن ناخن‌ها، مراجعه به دوزندگی و سلمانی، تمدن شخص کامل می شود. و از لحاظ ملتها تمدن یعنی راه‌آهن هرچه بیشتر، دانشگاه هرچه بیشتر، کارخانه صنعتی هرچه بیشتر، کشتی جنگی هرچه بیشتر، استحکامات نظامی هرچه بیشتر، روزنامه و کتاب هرچه بیشتر، حزب هرچه بیشتر و پارلمان هرچه بیشتر. با تأمین اینها تمدن ملت به کمال رسیده است. بنابراین افراد و همچنین ملتهای زیادی می توانند به تمدن دل ببندند، ولی نمی‌توانند به آگاهی حقیقی و روشن‌ضمیری دست یابند. دست یابی به تمدن آسان است و به سهولت مورد قبول قرار می گیرد، ولی رسیدن به آگاهی حقیقی مستلزم کوشش سخت و دقیق می باشد. بنابراین آگاهی حقیقی همواره مورد تحقیر و تنفر اکثریت قرار می‌گیرد، زیرا چهره دروغین تمدن را برملا می‌کند.»[1]تولستوی در پس مظاهر دنیای جدید به دنبال گمشده‌ای می‌گردد که بدون آن صحبت از متمدن شدن دروغی بیش نیست. گمشده‌ای که بدون آن برق و راه‌آهن و تلگراف و بیمارستان و روزنامه همه ابزارهایی بی‌هدف و سرگردان خواهند بود و جز بر محنت آدمی نخواهند افزود. گوهر گمشده‌ای که تنها «آگاهی حقیقی»راه شکافتن حجاب زندگی متمدنانه روزمره و جستجو به دنبال آنست.

    اما افزون بر این نگاه انتقادی تولستوی به پیشرفت ظاهری یا آنچه ما توسعه می‌خوانیمکه دست‌مایه شماره پیشین مهاجر قرار گرفت-، تولستوی به نکته‌ی بسیار مهم دیگری هم اشاره می‌کند و آن «تغییر نوع زندگی، برداشت از زندگی و دین با بهره‌گیری از مظاهر دنیای جدید» است. او به جد معتقد است که ما برای ورود، بهره‌گیری و همراهی با چرخش امور در دنیای صنعتی و در حال توسعه باید دین‌داری سنتی و نگرشهای دینی سابق را وانهیم و با تطبیق با وضع جدید، باورها و ارزشها و در یک کلام «دین» خود را تسلیم اقتضائات جدید جامعه کنیم.

    یکی از این مظاهر قدرتمند دنیای جدید که حدود هفتاد سال است که میهمان جامعه ما گشته «دانشگاه» است. دانشگاه نه تنها نوع زندگی همه ما ایرانیان را متحول کرده بلکه به واسطه اهمیت معرفتی‌اش کلیت سازمان و معماری اجتماعی ما را نیز دچار تغییرات بنیادین نموده است. نفوذ بالا و شأنیت اجتماعی بی‌نظیر این نهاد وارداتی که بویژه به واسطه ارزش و اهمیت ذاتی «علم» بدست آمده بیش از پیش باب این پرسش را می‌گشاید که چگونه می‌توان در دانشگاه، دیندار بود؟ یا به عبارت بهتر «دینداری دانشگاهی» چه ویژگیهایی دارد؟

این پرسش نه تنها بنا به تذکر تولستوی «که برای مدرن شدن باید دین خود را تسلیم کنی» بصورت کلی درباره تمام مواجهه های ما با مظاهر دنیای جدید موضوعیت می‌یابد، بلکه به واسطه شأن ویژه علم تجربی دانشگاهی که بزرگترین دست‌آورد غرب و بنیان هویتی جهان جدید است، اهمیت دوچندانی می‌یابد. مهاجر این‌بار از «دین در دانشگاه» خواهد گفت تا تنها نهیبی باشد به عمل‌زدگانی که مسائلی از این دست را نخ‌نما و منسوخ تلقی می‌کنند و ادای دِینی باشد به گوشه‌نشینانی که از سالها پیش تا کنون اینچنین به وضع کنونی ما اندیشیده‌اند... که خود خوب می‌دانیم که ریزه‌خواران خوان آن بزرگانیم.

 



[1]تولستوی به نقل از کتاب جامعه سالم، اریک فروم، ترجمه علی تبریزی، نشر بهجت چاپ پنجم 1387، صفحات 246 و 247

 



درباره وبلاگ

ما که هستیم؟ به ایمان پر از شک دلخوش
طفل طبعیم و به بازی و عروسک دلخـــوش

پایمان بر لب گـــور است و حریصیــم هنـــوز
با همان هلهله شادیم که کودک دلخـــوش

ماهی تنـــگ، در اندیـــشه دریــــا، دلتنـــگ
ما نهنـــگیم و به یک برکه کوچک دلخـــوش

جـــز دورویــی و ریــــا، ســکه نیندوخته ایم
کودکـــانیم و به سنگینـی قلــک دلخــــوش

بـــاد حیثیــت ایـن مــزرعه را با خود بــــــرد
ما کماکان به همان چند مترسک دلخـوش


موضوعات
آخرین مطالب
آرشیو مطالب
نویسندگان
صفحات جانبی
پیوند ها
ابر برچسب ها
پیوند های روزانه
آمار سایت
بازدیدهای امروز : نفر
بازدیدهای دیروز : نفر
كل بازدیدها : نفر
بازدید این ماه : نفر
بازدید ماه قبل : نفر
تعداد نویسندگان : عدد
كل مطالب : عدد
آخرین بازدید :
آخرین بروز رسانی :

ابزار وبلاگ

قالب وبلاگ

دانلود فیلم