تبلیغات
حکمت با طعم درد - عقل گرایی شیعی در مقابل ایمان گرایی، دنیاگرایی و ظاهرگرایی (1)
حکمت با طعم درد
آرمانخواهی انسان، مستلزم صبر بر رنجهاست
نوشته شده در تاریخ یکشنبه 20 اسفند 1391 توسط محمدقائم خانی

دینداری معاصر در حصار ایمان، علم، تظاهر

عقل گرایی شیعی در مقابل ایمان گرایی، دنیاگرایی و ظاهرگرایی (1)

جواد درویش

 

برداشت اول: ایمان‌گرایی

به این جمله دقت کنید:

«ایماندقیقاًازجاییآغازمی‌شودکهاندیشهوعلموعقلپایانمی‌یابد.بهچیزیکهازراهاندیشیدنبهدستبیایدنمی‌توانایمانورزید[i]

این جمله سورن کی یرکگارد فیلسوف شهیر دانمارکی در کتاب «ترس و لرز» است. کی یرکگارد را پدر اگزیستانسیالیسم و پدر ایمان‌گروی افراطی یا فیدئیسم می‌دانند. او معتقد است «ایمان» و «استدلال» در تناقض‌اند و به تبع آن عقل و ایمان را نمی‌توان یکجا جمع کرد. هرچقدر عقل‌ورزی انسان تقویت شود از ایمان او کم می‌شود و برای اینکه انسان،مؤمن واقعی باشد، باید عقل و استدلال را کنار بگذارد.

اما کتاب «ترس و لرز» هم کتاب جالبی است. کی یرکگارد داستان تصمیم تاریخی حضرت ابراهیم (ع) در به قربانگاه بردن فرزندشان را از نگاه ایمان‌گرایانه خود طرح می‌کند. او ابراهیم (ع) را الگوی آرمانی خود در ایمان و اعتماد به خدا می‌داند و مدام به حال ایشان غبطه می‌خورد.

قصد از بیان این جمله، طرح موضوع نوعی از دین‌ورزی است که امروز در فضای پست مدرن غربی و در فضای فکری و فرهنگی ایران بیش از گذشته، مطرح می‌شود. دین‌داری عاری از عقل و استدلال، دین‌داری عاری از متن دین، دین‌داری عاری از قران و حدیث، دین‌داری برآمده از احساس و عاطفه و میل شخصی؛ دین‌داری که اقتدای پیروان آن به «محی‌الدین ابن عربی» به عنوان پیامبر این دین و «مثنوی معنوی» به عنوان کتاب آسمانی آناست.[ii]

هرچند سابقه این مکتب را باید از آثار افلاطون و نوافلاطونیان متأخر و بعدها در بین متصوفه جستجو کرد، ولی مسئله مهم این است که این مکتب امروز از برج عاج فلسفه و عرفان نزول کرده و در فیلم‌ها و رمان‌ها و مقالات ژورنالیستی، جریان نیرومندی را دنبال می‌کند.

فعلاً قصد نقد و قضاوت راجع به مبانی این مکتب را نداریم، ولی عجالتاً لازم است برای ملموس شدن بحث و دوری از کلی گویی، به چند مورد از شواهد احیاء این گرایش در حوزه فرهنگ و اندیشه اشاره کنیم.

سال 79 نشریه کیان یک شماره به موضوع ایمان دینی اختصاص می‌دهد و در آن اندیشمندان بزرگی (همچون سروش، مجتهد شبستری، ملکیان و ...) به زبانی ساده و شبه ژورنالیستی سعی در تئوریزه کردن ایمان فارغ از عقل یا به تعبیر خودشان «پرواز در ابرهای ندانستن»، می‌کنند. در همان سال رمانی با عنوان «روی ماه خداوند را ببوس» از مصطفی مستور منتشر می‌شود که استقبال بسیار خوبی از آن می‌شود. این کتاب داستان کسی است که به اعتقادات خود شک می‌کند و در طول داستان،نویسنده نشان می‌دهد از هیچ راهی جز احساسات و ایمان غیراستدلالی،نمی‌توان به وجود خدا معتقد بود. این کتاب تا الآن 41 بار تجدید چاپ شده است. بعد از این در دهه 80 سیل ترجمه کتاب‌های پائولوکوئلیو و به دنبال آن دالایی لاما و استقبال شدید مردم عادی از این کتاب‌ها را شاهد هستیم. در سال‌های اخیر هم فیلم‌ها و رمان‌های زیادی حول این موضوع خلق شده است. فیلم تحسین برانگیز «هرشب تنهایی» ساخته رسول صدرعاملی، چنین رویکردی دارد. این فیلم داستان زنی را به تصویر می‌کشدکه به خاطر بیماری در اوج بی اعتقادی به معجزه، راهی مشهد مقدس می‌شود. او در طول داستان از راه ارتباط با مردم ساده و سطحی روستایی که‌ایمانی صادقانه و پاک به امام هشتم دارند، آرام آرام به امام معتقد می‌شود. گرایشی هم اخیراً به سمت آیین فتوت و جوانمردی در آثار هنری مشاهده می‌شود که بی ارتباط به همین سنخ ایمان‌گروی غیر عقلی نیست. سریال پرمخاطب «راستش را بگو» و رمان پرتیراژ «قیدار» در همین راستا قابل تحلیل است.[iii]

 



[i] کییرکگارد، ترجمه رشیدیان 1378 ص 81

[ii]تذکر این نکته لازم است که حقیقت کلام ابن عربی و مولانا لزوما منطیق بر این گرایش نیست، بلکه کلام این بزرگان استعداد نوعی برداشت منطبق بر این گرایش را دارد و لذا جریان غالب ایمان گروی در ایران، مبانی خود را مستند به قرائتی خاصی از ابن عربی و مثنوی مولوی میکند.

[iii] مواردی که ذکر شد فقط بخش کوچکی است از گرایش به ایمان گروی که در میان آثار فرهنگی و هنری به چشم ینده خورده است. حتما موارد واقعی بسیار بیش از اینهاست.



درباره وبلاگ

ما که هستیم؟ به ایمان پر از شک دلخوش
طفل طبعیم و به بازی و عروسک دلخـــوش

پایمان بر لب گـــور است و حریصیــم هنـــوز
با همان هلهله شادیم که کودک دلخـــوش

ماهی تنـــگ، در اندیـــشه دریــــا، دلتنـــگ
ما نهنـــگیم و به یک برکه کوچک دلخـــوش

جـــز دورویــی و ریــــا، ســکه نیندوخته ایم
کودکـــانیم و به سنگینـی قلــک دلخــــوش

بـــاد حیثیــت ایـن مــزرعه را با خود بــــــرد
ما کماکان به همان چند مترسک دلخـوش


موضوعات
آخرین مطالب
آرشیو مطالب
نویسندگان
صفحات جانبی
پیوند ها
ابر برچسب ها
پیوند های روزانه
آمار سایت
بازدیدهای امروز : نفر
بازدیدهای دیروز : نفر
كل بازدیدها : نفر
بازدید این ماه : نفر
بازدید ماه قبل : نفر
تعداد نویسندگان : عدد
كل مطالب : عدد
آخرین بازدید :
آخرین بروز رسانی :

ابزار وبلاگ

قالب وبلاگ

دانلود فیلم