تبلیغات
حکمت با طعم درد - بشتابید به سوی رستگاری... (1)
حکمت با طعم درد
آرمانخواهی انسان، مستلزم صبر بر رنجهاست
نوشته شده در تاریخ جمعه 23 فروردین 1392 توسط محمدقائم خانی

بشتابید به سوی رستگاری... (1)

علم تجربی به مثابه دینی جدید

علی (سینا) عزیزی

 

بیکن به مثابه پیامبری جدید

بشتابید به سوی رستگاری، این جمله (بخوانید آیه) لبّ مطلب کتاب «آتلانتیس نو»، نوشته فرانسیس بیکن[1] است. در این کتاب بیکن به پیروانش وعده بهشت می‌دهد اما نه بهشتی آسمانی، بلکه بهشتی بر روی همین کره خاکی. او از احیای ملک سلیمان خبر می‌دهد، ملک و ملکوتی که این بار نه با کمک غیب و نه با حمایت لشکری از جنیان برپا می‌شود بلکه با پدیده ای به نام علم تجربی رقم خواهد خورد. علمی که شاه کلید ورود به ملک سلیمان و بهشت روی زمین است.

فرانسیس بیکن را احتمالاً می‌شناسید، او را پدر علم تجربی لقب داده‌اند. فیلسوف برجسته قرن هفدهم که پس از رنسانس با انتشار کتاب «ارغنون جدید»، در مقابل ارغنون ارسطو قد علم کرد و روش استقرایی را به جای روش قیاسی نشاند. بیکن پس از رنسانس و سقوط کلیسا، در قامت یک پیامبر ظاهر شد:

«جنبشی که به وسیله بیکن آغاز شد جنبشی دینی یا نیمه دینی بود و بیکن پیامبر دینِ علم سکولار به شمار می‌آمد. او به جای نام خدا، طبیعت را قرار داد اما بقیه چیزها را تقریباً دست نخورده باقی گذاشت. الهیات، یعنی دانش خداشناسی، با دانش طبیعت شناسی تعویض شد. قوانین طبیعت جایگزین قوانین خدا شدند. به جای قدرت خدا نیروهای طبیعت قرار داده شد. و در یک مرحله متأخر مشیت الهی و داوری الهی با انتخاب طبیعی تعویض گردید. به جای لوح قضا و قدر الهی پیش بینی طبیعت قرار داده شد. به طور خلاصه علم مطلق و قدرت مطلق خدا جای خود را به قدرت مطلق طبیعت و دانش عملاً مطلق علوم تجربی داد.»[2]

این عبارات نه ادعای من است و نه حرف‌های یک روحانی یا کشیش مذهبی، این کلمات عین عبارات فیلسوف شهیر اتریشی، کارل پوپر است. آنچه که بیکن آورد، از نظر پوپر یک ایدئولوژی جدید بود که تمام مؤلفه های یک دین و مذهب سنتی را در خود داشت. بیکن حتی انقلاب صنعتی را پیش بینی نمود و الهام بخش تمدن جدید غرب شد.

تکنولوژی، معجزه­ی دینِ مدرن

چشم‌های نگران و خسته از تحقیرهای کلیسا و عقل‌های حیران و مجروح از تازیانه جهل قرون وسطی، در انتظار معجزه این دین جدید نشسته بود. نفس‌ها در سینه حبس شده، گویی که قرن هجدهم آبستن حوادثی شگرف خواهد بود. ناگهان انقلاب صنعتی به وقوع پیوست و تکنولوژی مولود از اندیشه های بیکنی به مثابه معجزه دین جدید پا به عرصه وجود نهاد. راه آهن، ناوگان دریایی، کارخانه، ماشین بخار و...  خوابیم یا بیدار؟! انگار که خدا با پای خودش به زمین آمده است. مردمی که وصف خالقیت خدا را قرن‌ها فقط شنیده بودند این بار با چشم خود تولید و خلق را در کارخانه‌ها نظاره کردند. اگر تردیدی هم نسبت به دین بیکن وجود داشت، از بین رفت و ضعیف الایمان ها به قافله مؤمنین پیوستند. به پاس همین ایمان راسخ بود که طبیعت برکاتش را پیوسته بر مردم نازل نمود و معجزه تکنولوژی، استمرار یافت. تکنولوژی به قدری مسحور کننده بود که حتی عصای موسی هم یارای مقابله با آن را نداشت. اهل ریاضت دیگر با طی الارض نمی‌توانستند پز بدهند چون با آمدن قطارهای سریع‌السیر و اتومبیل‌های تیزرو رونق از بازارشان رفته بود و طی الارض به امری همگانی بدل شده بود. داستان قالیچه سلیمان که زمانی فقط بدرد لالایی کودکان می‌خورد تا شب رویای پرواز ببینند با ظهور هواپیما رنگ تحقق به خود گرفت. وقتی حضرت موسی دستش را در گریبانش فرو برد و نورانی بیرون آورد شاید پیش بینی نمی‌کرد که روزی نور دستانش در پرتوی معجزه لامپ ادیسون، کم فروغ جلوه کند. در برابر تجلی خدای بیکن که دامنه‌اش نه فقط کوه طور بلکه به وسعت زمین بود، همه مدهوش شدند و به سجده افتادند.

خلاصه اینکه خدای قدیمی از مد افتاد و خدای جدید بر اریکه قدرت نشست. اما شرک همچون گذشته حرام ماند و طبیعت، این خدای جدید تمامیت خواه، جایی برای غیر خودش باقی نگذاشت. حق هم داشت! چون سیل نعمت‌های رنگارنگ و محسوس را مثل پول نفت بر سر سفره مردم آورد. انسان عجول را به طمع بهشت تا قیامت معطل نکرد و به ناکِی آباد! حواله نداد. او به جای نسیه، نقداً حساب کرد. از زمان نزول کتاب مقدس «آتلانتیس نو»، حتی یک قرن هم طول نکشید تا وعده­ی بهشتِ بیکنِ پیامبر تحقق یابد.

عبودیت، روح دینِ مدرن

سرانجام ساینس (همان علم تجربی)[3] جای خودش را در قلوب مردم باز کرد. مردم به ساینس به چشم معرفتی یقینی، مطابق با واقع و پر کاربرد نگاه می­کنند. امروزه هر کسی به دنبال اعتبار است باید خودش را یک جوری به ساینس ربط دهد. برچسب ساینتیفیک چنان قیمتی پیدا کرده که حتی خدای قدیمی هم برای ادامه حیاتش مجبور است از آیات عهد جدید، تفسیری ساینتیفیک ارائه دهد. هر اثری که از سنت بر جای مانده است، باید مواضعش را نسبت به ساینس به طور شفاف مشخص کند و با دشمنان آن مرزبندی نماید و گرنه از چشم مردم می‌افتد. پزشکان و ساینتیست ها جای مراجع عظام تقلید را گرفتند. عبودیت در قالبی جدید، تجدید حیات نمود. اعتبار پزشک به حدی است که اگر برای بیمارش زهر هم تجویز کند، بدون ذره ای چون و چرا، تجویزش اجرا می‌گردد، چون در تصّور بیمار، پزشک از معرفت و شناختی یقینی برخوردار است. حتی سبک زندگی مردم را ساینتیست ها معین می‌کنند. کافی است، ساینتیست، عملی را تایید نماید تا دیگران کورکورانه از آن تقلید کنند. تبلیغات تلویزیون پر است از محصولاتی که مدعی­اند علم و ساینس برتریشان را ثابت کرده است. همه دوست دارند تا بالاخره یک جوری خودشان را به ساینس بچسبانند.

انسان‌های عصر ما که از توسعه تکنولوژی هیجان زده‌اند، در برابر ساینس و متعلقاتش سر تعظیم فرود آورده‌اند و عبودیت و انفعال محض از خود نشان می‌دهند. روح عبودیت مؤمنانه را در سلوک انسان مدرن به وضوح می‌توان مشاهده نمود. انسان‌های مدرن که نمونه‌اش در دانشگاه های ما هم زیاد پیدا می‌شود، خیال می‌کنند در موضعی بی‌طرفانه نسبت به مذهب نشسته‌اند اما غافلند از اینکه اگر از پیروان اسلام، مذهبی‌تر نباشند، قطعاً بی دین‌تر نیستند. تنها تفاوت این دو جماعت در نوع دین و دیانت آن‌هاست. می­توان صراحتاً ادعا نمود که ساینتیسم به دین و مذهبِ بخشی از جامعه دانشگاهی ما بدل گشته است، مذهبی که پیامبری همچون بیکن داشته، و با معجزه تکنولوژی، بشر را مسحور خود کرده و او را وادار به پرستش مصنوعات خویش نموده است.



[1]Francis Bacon

[2]پوپر، کارل ریموند. (1389). اسطوره چارچوب؛ در دفاع از علم و عقلانیت، ترجمه: علی پایا، تهران: انتشارات طرح نو. ص179.

[3]اصرار ما این است که به جای واژه علم تجربی از همان ساینس استفاده کنیم، چون واژه علم در نگاه عرفی و اسلامی ما، بار معنایی متفاوتی از آنچه که امروز علم شناخته می شود، داشته و ترجمه مناسبی برای آن نیست.



درباره وبلاگ

ما که هستیم؟ به ایمان پر از شک دلخوش
طفل طبعیم و به بازی و عروسک دلخـــوش

پایمان بر لب گـــور است و حریصیــم هنـــوز
با همان هلهله شادیم که کودک دلخـــوش

ماهی تنـــگ، در اندیـــشه دریــــا، دلتنـــگ
ما نهنـــگیم و به یک برکه کوچک دلخـــوش

جـــز دورویــی و ریــــا، ســکه نیندوخته ایم
کودکـــانیم و به سنگینـی قلــک دلخــــوش

بـــاد حیثیــت ایـن مــزرعه را با خود بــــــرد
ما کماکان به همان چند مترسک دلخـوش


موضوعات
آخرین مطالب
آرشیو مطالب
نویسندگان
صفحات جانبی
پیوند ها
ابر برچسب ها
پیوند های روزانه
آمار سایت
بازدیدهای امروز : نفر
بازدیدهای دیروز : نفر
كل بازدیدها : نفر
بازدید این ماه : نفر
بازدید ماه قبل : نفر
تعداد نویسندگان : عدد
كل مطالب : عدد
آخرین بازدید :
آخرین بروز رسانی :

ابزار وبلاگ

قالب وبلاگ

دانلود فیلم