تبلیغات
حکمت با طعم درد - بشتابید به سوی رستگاری... (2)
حکمت با طعم درد
آرمانخواهی انسان، مستلزم صبر بر رنجهاست
نوشته شده در تاریخ شنبه 24 فروردین 1392 توسط محمدقائم خانی

 

بشتابید به سوی رستگاری... (2)

 

نقدی بر دین مدرن

این جزم گرایی نوین که جای کلیسا را گرفته، به همان میزان، آزادی اندیشه و آزادی اجتماعی را محدود ساخته که کلیسای کاتولیک در قرون وسطی، محدود ساخته بود. این عبارت هم ادعای بنده نیست، این‌ها صدای اعتراض فلاسفه علم پست مدرن علیه ساینتیسم است. فایرابند اعتقاد دارد، برای نیل به آزادی باید از بند دین مدرن یعنی ساینس رها گردیم و آن را هم قد و هم اندازه­ی سایر سنت‌های معرفتی بشر ببینیم، نه اینکه برایش شرافت ذاتی قائل شویم. البته موضع سلبی فایرابند نسبت به ساینس، قابل ستایش است، اما ما قصد نداریم همچون او از این موضع ضد ساینتیسم به ورطه­ی نسبی گرایی سقوط کنیم، زیرا ما در بعد ایجابی جهان بینی و ایدئولوژی اسلامی را داریم. دین مبین اسلام به نظر بنده، نه تنها می تواند تمام ساحت­های وجودی جهان خلقت را به خوبی تبیین کند، بلکه قدرت هضم سایر سنت­های معرفتی بشر را نیز در خود دارد. مشکل ما با ساینس به دلیل خود بزرگ بینی افراطی آن است که منجر به طغیان علیه سایر سنت­های معرفتی گشته، نه اینکه بخواهیم همچون کوهن و فایرابند به قیاس ناپذیری و به تبع آن نسبی گرایی قائل باشیم.

علم تجربی، بیش از آنچه که در چنته دارد، جلوه نموده، و پایش را از گلیمش درازتر کرده است. ساینس، با مصادره مفهوم علم و حتی فناوری، مردم را فریفته است. عموم مردم در عصر ما، تصورشان این است که علم تجربی معرفتی یقینی و مطابق با واقع است و منجر به تولید تکنولوژی و رفاه بشر گردیده است. این تصور خام از معرفت علمی نتیجه‌اش همین پرستش کورکورانه­ی ساینس، و اعتبار بیش از حد قائل شدن برای آن است. هر کسی الفبای فلسفه علم را هم بلد باشد، به شرطی که فلسفه علم را به پوزیتیویسم منطقی تقلیل ندهد، می‌داند که نگاه کردن به علم تجربی به مثابه معرفتی مطابق با واقع چقدر خنده دار و سطحی است. حتی پوپر که با نسبی گرایی صراحتاً مخالفت نموده و برای علم، عقلانیتی آفاقی در نظر می­گیرد، معتقد است که «بنیان تجربیِ علمِ آفاقی هیچ چیز مطلقی ندارد. علم بر اساس مستحکمی بنا نشده است. ساختار تهورآمیز نظریه­های آن به تعبیری بر باتلاقی افراشته شده است.»[1]

توهّم اساسی‌تر، نسبت دادن همین پیشرفت‌های علمی و تکنولوژیکی به دین و سنّتِ بیکنی و نادیده گرفتنِ سهم سایر سنت‌های معرفتی است. غافل از اینکه معرفت تجربی را غربی‌ها، از جهان اسلام ربودند و به نام دستاوردهای خودشان جا زدند. این هم باز ادعای بنده نیست، عین عبارات پوپر است:

«این روش (روش علم) در مغرب زمین، آن گاه که مکاتب فلسفی آتن، به وسیله مسیحیتِ پیروز سرکوب گردیدند، نابود شد، هر چند در شرق مسلمان به حیات خود ادامه داد. علم و روش علم در مغرب زمین، در طی  قرون وسطی از صحنه غایب بود، غیبتی تأسف بار و حزن انگیز. در دوره رنسانس، دوباره ابداع نگردید، بلکه از شرق مسلمان به غرب وارد شد و همراه با آن فلسفه و علم یونانی نیز دوباره کشف گردید.»[2]

البته استفاده نگارنده از دیدگاه­های فلاسفه علمی همچون پوپر و فایرابند، به معنای تصدیق آراء ایشان نمی­باشد، صرفاً بنا داشتم تا از زبان خودِ فلاسفه علم غربی، این تلقی رایج و مرسوم از علم تجربی را نقد نمایم. هدف اصلی من این بود که نشان بدهم، ساینس، نه یک سنّت معرفتی بی طرف و ابزاری، بلکه برخلاف ادعایش یک ایدئولوژی شبه دینی است که تمام مؤلفه های یک دین سنتی را در خود دارد و بی طرفی­ آن و خالی بودنش از ایدئولوژی یک دروغ بزرگ است. این ایدئولوژی به حدی جزم گرایانه است، که سایر سنت‌های معرفتی را تهدید می‌کند، تهدیدی که فلاسفه علم به خوبی آن را درک کرده‌اند. البته نباید دستاوردهای علم تجربی را هم نادیده گرفت، بلکه ساینس را باید همان طوری که هست، دید و شناخت، نه بیشتر و نه کمتر. خطر اینجاست که برایش اعتباری بیش از آنچه که دارد، قائل شویم و اجازه دهیم، به تمام ساحت‌های زندگی ما ورود پیدا کند و در مقام خدایی بنشیند.

 



[1]Popper, K. R (1959) The Logic of Scientific Discovery, London, Hutchinson, 1986 edition, p. 111

[2] همان. ص 99.



درباره وبلاگ

ما که هستیم؟ به ایمان پر از شک دلخوش
طفل طبعیم و به بازی و عروسک دلخـــوش

پایمان بر لب گـــور است و حریصیــم هنـــوز
با همان هلهله شادیم که کودک دلخـــوش

ماهی تنـــگ، در اندیـــشه دریــــا، دلتنـــگ
ما نهنـــگیم و به یک برکه کوچک دلخـــوش

جـــز دورویــی و ریــــا، ســکه نیندوخته ایم
کودکـــانیم و به سنگینـی قلــک دلخــــوش

بـــاد حیثیــت ایـن مــزرعه را با خود بــــــرد
ما کماکان به همان چند مترسک دلخـوش


موضوعات
آخرین مطالب
آرشیو مطالب
نویسندگان
صفحات جانبی
پیوند ها
ابر برچسب ها
پیوند های روزانه
آمار سایت
بازدیدهای امروز : نفر
بازدیدهای دیروز : نفر
كل بازدیدها : نفر
بازدید این ماه : نفر
بازدید ماه قبل : نفر
تعداد نویسندگان : عدد
كل مطالب : عدد
آخرین بازدید :
آخرین بروز رسانی :

ابزار وبلاگ

قالب وبلاگ

دانلود فیلم