حکمت با طعم درد
آرمانخواهی انسان، مستلزم صبر بر رنجهاست
نوشته شده در تاریخ یکشنبه 25 فروردین 1392 توسط محمدقائم خانی

خدای دانشجویان چگونه خدایی است؟ (1)

تأملی در تأثیر علم جدید بر خداباوری ما

در این نوشته برآنم تا نگاهی به وضعیت خداوند و نسبت او با نظام عالم در نزد دانشجویان بیاندازم، برای این کار ابتدا بیانی از وضعیت خدا در علم جدید کرده و پس از آن به خداوند از منظر دین می‌نگرم و بعد از آن خواهیم دید که دانشجویان چگونه‌ خدایی را باور دارند و در پایان نیز سعی در ارائه نکاتیدر این وادی خواهم کرد.

نگاهی به وضعیت خدا درعلم جدید:

گالیله را باید به تعبیری آغازگر علم جدید و نگاه ریاضی‌وار به طبیعت دانست. گالیله با نظرات خود در باب دقیق بودن عالم طبیعت و ریاضی‌وار بودنش زمینه را برای شناخت دقیق عالم طبیعت بر اساس ریاضیات فراهم کرد، او خود معتقد بود عقل و درک را خداوند در اختیار مانهاده تا با آن جهان را بشناسیم، ادامه دهنده راه او نیوتن بودکه با توصیفی ریاضی‌وار از عالم جهشی بزرگ را در علم بنا نهاد، اما علت اثرگذاری عظیم نیوتن تنها هماهنگی ریاضی‌وار نظریه‌اش نبود بلکه "دست یابی به بینشی بود که دانشمندان از کوپرنیک به بعد، کورکورانه، در جستجوی آن بودند. طبق این بینش، دنیا اساسا بر پایه‌ی اصول مکانیکی عمل می‌کند که برای انسان قابل درک است نه بر اساس افسون‌ها و هوس‌های خدایان بوالهوس" (تاریخ علم غرب، جان گریبین،ترجمه رضا خزانه، ص160)

پس از آنکه نیوتن توصیف مکانیکی خود از جهان را ارائه کرد همچنان راهی برای دخالت خداوند در عالم طبیعت باز گذاشت تا خدا هر چندوقت یکبار با ورود خود انحرافات ایجاد شده در منظومه ی شمسی را رفع کند، اما دانشمندان این مقدار را نیز تحمل نکردند چنانچه :"لاگرانژ و لاپلاس متذکر شدند که اختلالات در منظومه‌ی شمسی هرگز از مقدار مشخصی تجاوز نمی‌کند و هردو میلون سال خود را تکرار می‌نماید و لذا نیازی به دخالت خداوند نیست که سیارات منظومه ‌ی شمسی را در یک صفحه نگاه دارد."(از علم دینی تا علم سکولار ص 19)

اگوست کنت نیز در این رابطه گفت که:"علم، پدر طبیعت و کائنات را از شغل خود منصرف و او را به محل انزوا سوق داد و در حالیکه از خدمات موقت او اظهار قدردانی کرد، اورا تا سرحد عظمتش هدایت نمود." (علل گرایش به مادی گرایی،مرتضی مطهری،ص59) 

اما همچنان وجود خداوند و اصل نظامی که بر این عالم حاکم است به خصوص پیچیدگی‌هایی که در حیات جانداران مشاهده می‌شد، هنوز راه را برای تنفس خدا، حداقل در شروع این عالم و طراحی آن باز می‌گذاشت (محل انزوا) تا اینکه ضربه‌ی آخر و تمام کننده بر پیکره‌ی خدا را داروین با مطرح کردن قانون تکامل و انتخاب طبیعی وارد کرد. او و دانشمندان پس از وی که راهش را ادامه دادند بیان کردند که وضعیت فعلی جانداران و تمامی پیچیدگی‌هایی که در آنها یافت میشود نتیجه‌ی پدیده‌هایی اتفاقی است که در اثر تکاملی که جانداران تحت تنازع برای بقا یافته‌اند رخ داده است ولذا نه تنها نیازی به خدا در انجام و پیشبرد این روند نیست بلکه نیازی به طراحی او هم وجود ندارد و اساسا این عالم طراحی نشده است.

این روند منجر به پدیدآمدن چالشی میان دانشمندان و دین‌باوران شده که چند نقل قول از کتاب از علم دینی تا علم سکولار دکتر گلشنی در این میان خالی از فایده نیست:

امل (Emmel) زیست شناس امریکایی، می‌گوید:"من احساس می‌کنم که بسیاری از دانشمندان در دوره تحصیلات عالیه یا کمی بعد به مرحله‌ای می‌رسند که احساس می‌کنند بر خلاف مد است که دیدگاه‌های متافیزیکی را در نظر بگیرند و لذا سرشان را برای بقیه‌ی عمر زیر خاک میکنند بدون آنکه کوشش کنند منظره ای وسیع‌تر از حوزه‌ی نزدیک به حوزه‌ی خودشان را ببینند."

الن سندیج (Allan Sandage) کیهان‌شناس برجسته‌ معاصر: "بدنامی، آنقدر شدید است که کراهت دارد خود را به عنوان مومن نشان دهید."

همچنین جولیان هاکسلی (نوه‌ی توماس هاکسلی معروف و رئیس اسبق یونسکو) که از زیست‌شناسان بنام معاصر است ادعا کرد که پیشرفت علم، جایی برای خدا نگذاشته‌ است. (از علم دینی تا علم سکولار، دکتر گلشنی، ص 25-27)

وضعیت خداوند در دین یا خدا از منظر قرآن:

آنچه با نگاهی اجمالی به آیات قرآن در رابطه با خداوند و نقش او در حوادث و امور این عالم دیده می‌شود آنست که اولا خلقت و ایجاد نظام عالم توسط خداست و تمامی قوانینی که در این عالم وجود دارد به اراده‌ی الهی بنا شده است و جزو سنت‌های الهی است و بقای این نظام‌ها درعالم نیز به اراده‌ی اوست و ایچنین نیست که عالم در بقای خود مستقل از خدا باشد.

أَلَمْتَرَأَنَّاللَّهَسَخَّرَلَكُمْمافِیالْأَرْضِوَالْفُلْكَتَجْریفِیالْبَحْرِبِأَمْرِهِوَیُمْسِكُالسَّماءَأَنْتَقَعَعَلَىالْأَرْضِإِلاَّبِإِذْنِهِإِنَّاللَّهَبِالنَّاسِلَرَؤُفٌرَحیمٌ (حج،65)

آیاندیده‏اىكهخداآنچهرادرزمیناستبهنفعشمارامگردانید،وكشتیهادردریابهفرماناوروانند،وآسمانرانگاهمى‏داردتا [مبادا] برزمینفرواُفتد،مگربهاذنخودش [باشد]. درحقیقت،خداوندنسبتبهمردمسخترئوفومهرباناست.

حتی اموری را که ما مربوط به قوانین فیزیکی می‌دانیم خداوند به خود نسبت می‌دهد:

أَوَلَمْیَرَوْاإِلَىالطَّیْرِفَوْقَهُمْصافَّاتٍوَیَقْبِضْنَمایُمْسِكُهُنَّإِلاَّالرَّحْمنُإِنَّهُبِكُلِّشَیْ‏ءٍبَصیرٌ (19،ملک)

آیادربالاىسرشانبهپرندگانننگریسته‏اند [كهگاه‏] بالمى‏گسترندو [گاه‏] بالمى‏زنند؟جزخداىرحمان [كسى‏] آنهارانگاهنمى‏دارد،اوبههرچیزىبیناست.

اللَّهُالَّذیرَفَعَالسَّماواتِبِغَیْرِعَمَدٍتَرَوْنَهاثُمَّاسْتَوى‏عَلَىالْعَرْشِوَسَخَّرَالشَّمْسَوَالْقَمَرَكُلٌّیَجْریلِأَجَلٍمُسَمًّىیُدَبِّرُالْأَمْرَیُفَصِّلُالْآیاتِلَعَلَّكُمْبِلِقاءِرَبِّكُمْتُوقِنُونَ (رعد،2)

خدا [همان‏] كسىاستكهآسمانهارابدونستونهایىكهآنهاراببینیدبرافراشت،آنگاهبرعرشاستیلایافتوخورشیدوماهرارامگردانید؛هركدامبراىمدتىمعینبهسیرخودادامهمى‏دهند. [خداوند] دركار [آفرینش‏] تدبیرمى‏كند،وآیات [خود] رابهروشنىبیانمى‏نماید،امیدكهشمابهلقاىپروردگارتانیقینحاصلكنید.

 اما مرتبه‌ی دوم از ارتباط خداوند با این عالم دخالت خداوند در این عالم است که از مجرایی غیر از نظام‌های طبیعی موجودی است که برخی را ما می‌شناسیم، و قرآن سراسر مملو از ذکر چنین اموری است، مانند معجزات پیامبران و یا عذاب‌های الهی که به اراده الهی بر قومی نازل می‌شود و یا یاری‌های غیبی که خداوند مومنین را داده است همچون حضور ملائکه در میدان نبرد مومنین و کفار و یاری مومنان.

در نهایت خداوند در پاسخ کسانی که دستان خدا را در دخالت و ورود در این عالم پس از آفرینش بسته می‌دانند چنین پاسخ می‌دهد:

وَقالَتِالْیَهُودُیَدُاللَّهِمَغْلُولَةٌغُلَّتْأَیْدیهِمْوَلُعِنُوابِماقالُوابَلْیَداهُمَبْسُوطَتانِیُنْفِقُكَیْفَیَشاءُ...(مائده، 64)

ویهودگفتند: «دستخدابستهاست.» دستهاىخودشانبستهباد. وبه [سزاى ] آنچهگفتند،ازرحمتخدادورشوند. بلكههردودستاوگشادهاست،هرگونهبخواهدمى‏بخشد..



درباره وبلاگ

ما که هستیم؟ به ایمان پر از شک دلخوش
طفل طبعیم و به بازی و عروسک دلخـــوش

پایمان بر لب گـــور است و حریصیــم هنـــوز
با همان هلهله شادیم که کودک دلخـــوش

ماهی تنـــگ، در اندیـــشه دریــــا، دلتنـــگ
ما نهنـــگیم و به یک برکه کوچک دلخـــوش

جـــز دورویــی و ریــــا، ســکه نیندوخته ایم
کودکـــانیم و به سنگینـی قلــک دلخــــوش

بـــاد حیثیــت ایـن مــزرعه را با خود بــــــرد
ما کماکان به همان چند مترسک دلخـوش


موضوعات
آخرین مطالب
آرشیو مطالب
نویسندگان
صفحات جانبی
پیوند ها
ابر برچسب ها
پیوند های روزانه
آمار سایت
بازدیدهای امروز : نفر
بازدیدهای دیروز : نفر
كل بازدیدها : نفر
بازدید این ماه : نفر
بازدید ماه قبل : نفر
تعداد نویسندگان : عدد
كل مطالب : عدد
آخرین بازدید :
آخرین بروز رسانی :

ابزار وبلاگ

قالب وبلاگ

دانلود فیلم

شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Website Traffic | Buy Targeted Website Traffic