تبلیغات
حکمت با طعم درد - با تبدیل طبیعت به خلقت، تعارض علم و دین حل نمی‌شود (2)
حکمت با طعم درد
آرمانخواهی انسان، مستلزم صبر بر رنجهاست
نوشته شده در تاریخ چهارشنبه 28 فروردین 1392 توسط محمدقائم خانی

با تبدیل طبیعت به خلقت، تعارض علم و دین حل نمی‌شود (2)

 

-         آقای دکتر این تعارض که می گویید خیلی شفاف به نظر نمی رسد. خب بسیاری از متدینین ما امروز علوم تجربی جدید می خوانند و هیچ مسألهای با آن ندارند. خیلی از متخصصین دینی هم عموماً تأکید می کنند که تعارضی وجود ندارد. پیش از بیان ادامه سیر تاریخی بروز تعارض شاید بهتر باشد به آن بپردازیم.

-         بله. صورت مسأله اینست که علم تجربی با آن دیدگاه متافیزیکی استقلال داشتن از امر الوهی رشد کرد و آدمها شروع کردند به مطالعه طبیعت. خدا در قرآن مثالی می‌زند (سوره آلعمران) که مشابهت به این بحث ما دارد. می فرماید دو گروه را که در حال جنگیدن  نگاه میکنید و میبینید عین همدیگرند. وقتی ظاهراً نگاه میکنی میبینی دو گروه در مقابل همند امّا یکیشان برای خدا می جنگد و یکی برای شیطان. یکی بهشتی است و یکی جهنمی. مسأله علم و دین هم همینطور است. آدمها رفتند سراغ فیزیک خواندن و خیلی هم پیشرفت کردیم. چیزی که محصولاتش شده همین که ما می بینیم: آب و برق و ماشین و هواپیما. تا اینجا که انگار اتفاقی نیفتاده و با جدا کردن فیزیک و متافیزیک مشکلی پیش نیامده. علم هم که در حال پیشرفت است، جواب داده و باعث در آمدزایی شده و رشد بهداشت و کم شدن مرگ و میر. مفهوم کانتی اومانیسم با خودش مفهوم دموکراسی و حقوق بشر و حقوق زن را به همراه آورده که اینها همه چیزهایی است که ما به عنوان محاسن آن دیدگاه درنظر می گیریم. تکنولوژی، نظام اقتصادی و نظام سیاسی متعارف دنیا تحت تأثیر آن تلاشهای علمیِ علم جدا شده از منابع الهی قرار گرفت. اما اتفاقات فجیعی هم در بشریت افتاده که ممکن است ما تک تکمان احساس نکنیم. مثل کسی باشیم که در هوای آلوده تهران نفس می‌کشیم و لازم باشد کسی از بیرون بیاید و بگوید اینجا چقدر آلوده است. این اتفاق بحران معنویت است. یعنی این ساینسی که پیشرفت کرده چندتا بحران برای ما پدید آورده که یکی از آنها بحران معنویت است. انسان جدا شده از عالم الوهی هرچقدر هم که در علم پیشرفت میکند و تکنولوژی هرچقدر هم که توسعه مییابد روز به روز بیشتر در حال غرق شدن در تنهایی خود و از دست دادن هویت خویش است. هویت خودش به عنوان خلیفه خدا.

  همین علم است که باعث شده غربی ها دنبال ترجمه کتابهای بودا و بازی یوگا و اینها بیفتند چون نیاز به معنویت دارند. بحران دیگر بحران تک افتادگی (Individualism) است یعنی آدمهایی که همراه همدیگر و با خانواده بودند الآن جدای از هم زندگی می کنند. اینها بحرانهای جهان ماست. بحران بعدی بحران طبیعت و محیط زیست محیطی است. بحران محیط زیست برای این بوجود آمد که انسان که دیگر فقط موجودی مادی است می گوید من می خواهم تمتع بجویم از این جهان و به نهایت بهره برداری از این جهان  برسم. پس شروع کرد به تخریب جهان. اینها همه برمی‌گردد به آن جهان بینی که از آن زاویه کوچکی که دانشمندان بنیانگزار علم نوین بین فیزیک و متافیزیک ایجاد کردند گسترش یافت.

-         در این سیر تاریخی که شما مطرح کردید مسألهای وجود دارد. برخی ممکن است بگویند نیوتن و گالیله به هرحال دیندار بودند. یعنی توانسته بودند که علم و دین را با هم جمع کنند و هیچ ناسازگاری میان این دو نمیدیدند. یعنی جهان را تبیین علمی می کردند و در عین حال خداباور بودند و احتمالاً اعمال دینیشان را هم خیلی خوب انجام می دادند و انجیلشان هم میخواندند و

-         اصلاً بعضی مثل نیوتن مفسر کتاب مقدس بودند.

-         بله یعنی از لحاظ دینداری مسألهای پیدا نکرده بودند. با اینحال همین دیدگاه نیوتنی به جهان به تدریج به جایی میرسد که در پوزیتویسم قرن نوزدهمی و بیستمی کلاً هر نوع نگاه دینی را منکر می شود. سؤال اینجاست که آیا لزوماً علمباوری منجر به نفی دین می شود؟

-         به نظر من سیر تاریخی که در غرب اتفاق افتاده یک سیر ضروری بوده، مثل یک زاویه یک دهم درجه که وقتی باز می شود به مرور فاصلهاش از مسیر قبلی اش بیشتر می شود.

-         یعنی نیوتن در یک نقطه ناپایداری ایستاده است؟

-         دقیقاً. جایی که نیوتن و دکارت ایستاده بودند جایی بود که اینها آمدند و اولاً خط ها را کشیدند بین فیزیک و متافیزیک، بین نفس و بدن، بین کتاب مقدس و فرقان، بین دنیا و آخرت. البته کاملاً اینطور نیست که بگوییم نیوتن دیندار بوده و دانشمند هم بوده. بعضی ها معتقدند که نیوتن دئیست بود یعنی می گوید خدا جهان را خلق کرد و دیگر کاری به جهان نداشت. یا دانشمند دیگری که می گفت اگر قوانین فیزیکی را به من بدهید تا آخر جهان را برایتان پیش بینی می کنم. اینها حرفهای خیلی مهمی است. درست است که کسی که این حرف را می زند شاید باور داشته باشد که خدایی هست ولی این خیلی تفاوت دارد با اینکه بگوییم همه چیز توسط خدا خلق شده، ایجاد شده و نگهداری می شود و مدیریت می شود و به سوی غایتی هدایت می شود. تفاوت دارد با اینکه بگوئیم ما داریم غایتها و آیت های پروردگار را می شناسیم. داریم در حال تحقیق به ظاهرفیزیکی، هارمونی خلقت الهی را به صورت ریاضیات و هندسه کشف می کنیم. مثلاً ببینید نجوم قدیم دنبال چه بوده؟ دنبال پیش گوئی حرکتهای انسان در جهان. امروز به نظر ما خنده دار می‌آید که به ستاره ها نگاه کنیم و بعد بگوئیم در آینده برای من یا برای پادشاه فلان کشور چه اتفاقی خواهد افتاد. ولی آن موقع خندهدار نبوده و اتفاقاً بعضاً جواب میگرفتند. چرا؟ چون انسان را مرکز جهان و خلیفه خدا تلقی می‌کردند و همه چیز را مسخر انسان میدانستند. وقتی به آسمان نگاه می کردند می گفتند اینها در زندگی ما تأثیر دارند، برای من خلق شدهاند و در همان هدف و جهتی خلق شده اند که قرار است من در آن جهت حرکت کنم و به همین دلیل از شیوه تحقیق خود جواب هم میگرفتند.

-         بنابراین علم قدیم نه تنها اعتقادات دانشمندان را تضعیف نمیکرد بلکه تقویت میکرد.

-         دقیقاً. در مقابل علم جدید اصلاً کاری ندارد که من خلیفه خدا هستم یا نه. من یک ستارهشناسم به ستاره ها نگاه میکنم که چقدر با من فاصله دارد و ... به همین دلیل است که جلو رفتن این علم صد درصد به پوزیتیویسم خواهد انجامید، بخاطر اینکه شما انسان خلیفةالله را گذاشته ای و شدی انسان‌محور. ویتگنشتاین اول که پایه پوزیتیویسم منطقی است روی کانت ایستاده و کانت کسی بوده که می خواسته فلسفه ای برای توضیح فیزیک نیوتنی بسازد. پس این مسیر تاریخی لاجرم اتفاق می افتاد و به نقاطی که ما در پوزیتویسم و بعد از آن رسیدیم می انجامید.

 



درباره وبلاگ

ما که هستیم؟ به ایمان پر از شک دلخوش
طفل طبعیم و به بازی و عروسک دلخـــوش

پایمان بر لب گـــور است و حریصیــم هنـــوز
با همان هلهله شادیم که کودک دلخـــوش

ماهی تنـــگ، در اندیـــشه دریــــا، دلتنـــگ
ما نهنـــگیم و به یک برکه کوچک دلخـــوش

جـــز دورویــی و ریــــا، ســکه نیندوخته ایم
کودکـــانیم و به سنگینـی قلــک دلخــــوش

بـــاد حیثیــت ایـن مــزرعه را با خود بــــــرد
ما کماکان به همان چند مترسک دلخـوش


موضوعات
آخرین مطالب
آرشیو مطالب
نویسندگان
صفحات جانبی
پیوند ها
ابر برچسب ها
پیوند های روزانه
آمار سایت
بازدیدهای امروز : نفر
بازدیدهای دیروز : نفر
كل بازدیدها : نفر
بازدید این ماه : نفر
بازدید ماه قبل : نفر
تعداد نویسندگان : عدد
كل مطالب : عدد
آخرین بازدید :
آخرین بروز رسانی :

ابزار وبلاگ

قالب وبلاگ

دانلود فیلم